سه سناریوی مسیر تا پایان اسفند ۱۴۰۵
| سناریو | فرض اصلی | بازه تصویری* | شرط ابطال |
|---|---|---|---|
| صعودی | ادامه مسیر فعلی: تورم بالای ۳۰٪، کسری بودجه و نبود عامل آرامشبخش؛ تقاضای پایان سال (سفر نوروز و تسویه‌ها) روی فشار ساختاری سوار میشود و انتظارات، خزش را به جهشهای پلکانی تبدیل میکند | ۲۹۶٬۸۹۰ تومان — ۳۵۰٬۸۷۰ تومان | اگر سیگنال توافق یا آرامش معنادار بیاید یا تأمین ارزی حاکمیتی، تقاضای فصلی را بپوشاند |
| میانه | خزش تورمیِ ادامهدار: دلار هم‌سرعت تورم رسمیِ ماه‌های باقی‌مانده بالا می‌رود و اسفند را در محدوده بالاتر از امروز اما بدون جهش تازه می‌بندد — رایج‌ترین الگوی سالهای بدون شوک | ۲۷۵٬۲۹۸ تومان — ۳۰۲٬۲۸۸ تومان | اگر نرخ چند هفته پشت‌سرهم خارج از این دامنه بسته شود، روایت خزش بازنگری میشود |
| نزولی | گشایش پیش از عید: توافق یا بازگشت درآمد ارزی، تقاضای پناهگاهی را می‌خواباند و بخشی از حباب انتظارات تخلیه میشود؛ سال با دلارِ آرام‌ترِ از امروز بسته میشود — الگویی که در سالهای گشایش دیده شده | ۲۱۰٬۵۲۲ تومان — ۲۴۸٬۳۰۸ تومان | اگر تنش‌ها در زمستان دوباره تشدید شود یا بودجه، مسیر تثبیت را ناتوان کند |
* بازهها با اعمال کرانهای تاریخی هر فرض روی قیمت لحظهای دلار محاسبه میشوند؛ پیشبینی مدل نیستند و نباید به‌عنوان هدف قیمتی خوانده شوند. برآورد کمیتی موتور ۲۴مدلی برای دلار آزاد، در داشبورد فراز با بازه اطمینان ارائه میشود. کران‌ها از الگوی فصل سوم و چهارم سالهای اخیر (خزش تورمی، جهشهای پلکانی و اصلاحهای دوره گشایش) استخراج و روی قیمت لحظهای محاسبه شده‌اند؛ پیشبینی مدل نیستند.
چرا اسفند، فصل حساس دلار است؟
تقویم اقتصادی ایران، سه موج تقاضا را در همین بازه روی هم می‌نشاند. موج اول، تقاضای سفر و نوروز: خانوارها از اسفند برای ارز سفر و خریدهای عید برنامه می‌ریزند و این تقاضا کاملاً تقویمی و قابل پیشبینی است — یعنی بازارش می‌داند و معمولاً از قبل در قیمت است. موج دوم، پایان سال مالی شرکتها: تسویه تعهدات، بستن ترازنامه و جابه‌جایی دارایی‌ها برای صورت‌های مالی، به تقاضای ارز ساختار میدهد. موج سوم، روانشناسی «قبل از عید»: خانوارها و کسب‌وکارهای کوچک، در فصل تصمیمهای پساندازی (دلار، طلا، سکه)، همزمان با هم تصمیم می‌گیرند و همین هم‌زمانی، حرکت‌ها را تقویت میکند. جمع این سه موج در کنار تورم ساختاری، دلیل اصلی حساسیت تاریخی اسفند است.
اما نکته تاریخی مهم: «حساسیت» یعنی نوسان بیشتر، نه لزوماً رشد قطعی. در سال‌هایی که عامل آرامشبخش (توافق، درآمد ارزی، مداخله تأمین ارزی) وجود داشته، همین تقاضای فصلی توسط عرضه پوشش داده شده و اسفند حتی با اصلاح قیمت بسته شده است؛ و در سالهای تنش، همان تقاضا به جهش پلکانی تبدیل شده. یعنی جهت پایان سال را همان عوامل ساختاری تعیین می‌کنند و فصل، تقویت‌کننده است. تاریخچه کامل این الگوها در تاریخچه قیمت دلار در ایران مستند است.
وضعیت ۱۴۰۵: از کجا به اسفند می‌رسیم؟
سال ۱۴۰۵ از منظر بازار ارز، سالی بود که فاصله نرخ دلار با تورم انباشته، موضوع اصلی بحث‌های اقتصادی بود؛ نرخ آزاد در بازه‌های وسیع اما بدون فروپاشی معامله شد و فشارهای ساختاری — تورم مزمن، کسری بودجه و هزینه‌های تأمین مالی دولت — همیشه زیر سطح بازار حضور داشتند. در ادامه مسیر تا اسفند، همان چهار عامل همیشگی بازیگر اصلی‌اند: مسیر تورم و نقدینگی (سوخت خزش)، تقویم مذاکرات و تنش‌ها (کلید جابه‌جایی سناریوها)، تأمین ارز حاکمیتی (سقف موقت) و لایحه بودجه ۱۴۰۶ و نرخ‌های فرضی آن (رنگ‌کننده انتظارات). خوانش کامل ساختار پنج‌لایه بازار ارز ایران در تحلیل دلار در بازار ایران و نقشه کلان سال در پیشبینی دلار در سال ۱۴۰۵ با هوش مصنوعی آمده است.
برنامه‌ریزی خانوار برای پایان سال
سه قاعده عملی، مستقیماً از داده و سناریوها. اول، تقاضای قطعی را زودتر بخرید نه ارزانتر: ارز سفر و پرداخت‌های مشخص عید را که در هر سناریویی لازم دارید، به امید چند درصد تخفیف به اسفند نخوابانید؛ چون پراکندگی سناریوها در هر دو جهت، بیشترین احتمالِ درآمدنِ تعویق را «هزینه» میکند. دوم، پسانداز پله‌ای: به‌جای یک تصمیم بزرگ، خرید پوشش ارزی را در طول زمستان پلهبندی کنید تا از هر مسیری، میانگین مناسبی بگیرید — منطق کامل در خرید پله‌ای. سوم، سبد را کامل ببینید: دلار، طلا و سپرده هرکدام در سناریوهای متفاوت برنده‌اند؛ چارچوب مقایسه در طلا بخریم یا دلار و حفظ ارزش پول در تورم. برای سکه و طلی که در اسفند پرتقاضاتر میشود، پیشبینی قیمت طلا و پیشبینی سکه امامی را هم ببینید.
پس از اسفند چه؟
پایان سال، شروع سال مالی جدید است: بودجه ۱۴۰۶، نرخ‌های فرضی آن و انتظارات بهاری، مسیر سال بعد را از همین حالا می‌سازند. برای نگاه به بعد از عید، پیشبینی قیمت دلار در سال ۱۴۰۶ و برای افق‌های میانی، سه ماه آینده و ۶ ماه آینده. برای اجرای زنده برآورد ۲۴مدلی روی دلار با هر افق، داشبورد فراز در دسترس شماست و سابقه هش‌شده، عملکرد برآوردها را شفاف نگه می‌دارد — چون در فصل حساس، داورِ تحلیل باید داده باشد، نه احساس.